X
تبلیغات
دامپروری روز - سیلاژ ماهی

دامپروری روز

مقالات ومطالب در صنعت دامپروری

سیلاژ ماهی

  معرفی سیلاژ ماهی (fish silage)به عنوان یک ماده غذایی جدید در تغذیه دام وآبزیان
امروزه کاهش ضایعات یکی از مهمترین مباحث موجود در بخش کشاورزی و نیز شیلات می باشد . برای کاهش ضایعات ناشی از فرآوری ماهی ها می بایست به دنبال روشهایی برای ایجاد ارزش افزوده در بخش صنعت بود . از آنجائیکه بیشترین میزان ماهیان صید شده برای مصارف غذای انسان مورد استفاده قرار می گیرند ، دسترسی به آبزیان به منظور تهیه پودر ماهی محدود خواهد شد . از طرفی مزارع پرورش آبزیان در دنیا مصرف کننده حدود نیمی از پودر ماهی تولیدی می باشند که با توجه به عدم دسترسی به منابع پروتئینی جایگزین ، ایجاد ارزش افزوده برای ضایعات حاصل از فرآوری ماهیان به ویژه ماهیان با ارزشی همچون تون ماهیان از اهمیت ویژه ای برخوردار است .
     تولید سیلاژ یکی از روشهای مناسب برای ایجاد ارزش افزوده است . آنچه که می خوانید مطلبی است درباره سیلاژ ماهی ، اینکه سیلاژ چیست ؟ و شرح مختصری از روش تولید ، نگهداری و مصارف آن .
     سیلاژ اغلب از امعاء و احشا ماهی تهیه می شود اما استفاده از ماهیان چرب نیز به عنوان ماده خام مد نظر می باشد .
    ایده تولید سیلاژ ماهی ، ایده جدیدی نیست . اولین کاری که در این رابطه انجام شد در سوئد در سال 1930 میلادی بوده است و تولید تجاری آن در حدود 10 سال بعد در دانمارک شروع شد. در حال حاضر تولید سیلاژ در شکل تجاری آن تنها در کشورهای دانمارک ، لهستان و نروژ صورت می پذیرد .


سیلاژ ماهی چیست ؟     سیلاژ مایعی است که از ماهی کامل و یا قطعات ماهی تحت تاثیر یکسری اعمال شیمیایی توسط آنزیمهایی در ماهی و در حضور اسیدافزوده شده حاصل می شود . آنزیمها پروتئین های ماهی را به اجزاء حل شدنی کوچکتر تقسیم می کنند و اسید به عنوان کاتالیزور باعث افزایش سرعت عمل آنزیمها می شود ضمن اینکه از فساد باکتریایی جلوگیری می نماید .سیلاژ تهیه شده ازامعاء و احشاء ماهیان سفید حاوی روغن زیادی نمی باشد اما در صورتیکه سیلاژ از ماهیان چربی نظیر شاه ماهی (Herring) تهیه شود لازم است که روغن آن طی مراحلی استخراج شود . روشهای دیگری نیز برای تهیه مایع از پروتئین ماهی وجود دارند به عنوان مثال با اضافه نمودن آنزیمها یا باکتریها .
روش تولید سیلاژ ماهی :
     در ابتدا ماده خام قطعه قطعه می شود . برای تهیه قطعات کوچک مناسب از آسیاب چکشی    که در آن صفحه ای با سوراخهایی به قطر 10mm تعبیه شده است استفاده می نمایند .
     بلافاصله پس از خرد کردن ، اسید فرمیک 85 درصد به میزان 5/3 درصد وزنی افزوده می شود که معادل 35 کیلوگرم  یا حدود 30 لیتر اسید به یک تن ماهی می باشد . بسیار مهم است که عمل مخلوط شدن بطور کامل انجام پذیرد بطوریکه تمام ماهی در تماس با اسید قرار گیرد زیرا قسمتهایی که در تماس با اسید قرار نگیرند فاسد می شوند . درجه اسیدتیه مخلوط باید PH برابر با 4 یا کمتر داشته باشد تا بتواند از عمل باکتریها جلوگیری نماید . پس از اختلاط اسید و ماهی ، روند تولید سیلاژ به طور طبیعی آغاز می شود اما بهتر است گهگاه مخلوط هم زده شود تا یکنواختی آن حفظ شود .
     تانکهایی که در عمل تولید مورد استفاده قرار می گیرند به شرط مقاوم بودن دربرابر اسید می توانند به هر شکل و اندازه ای باشند .
     بعضی از ظروف استیل که در تهیه و یا حمل سیلاژ از آنها استفاده می شود می بایست بالایه ای از پلی اتیلن پوشانده شوند تا از زنگ زدگی آنها ممانعت به عمل آید . تانکهایی که با قیرهای معدنی ( قیرطبیعی ) پوشیده شده اند برای نگهداری مقادیر زیاد سیلاژ مناسب هستند . اندازه و تعداد تانکهای مورد استفاده به مقدار و نوع مواد خام مصرفی بستگی دارند .
     میزان تبدیل پروتئین به مایع  به نوع ماده خام اولیه ، تازگی آن و درجه حرارت مراحل تولید بستگی دارد . اکثر گونه ها می توانند در تولید سیلاژ مورد استفاده قرار گیرند اما از کوسه ها و پرتو ماهیان – نوعی ماهی مسطح – به سختی سیلاژ بدست می آید و باید با دیگر گونه ها ترکیب شوند . ماهیان چرب سریعتر از امعاء و احشاء ماهیان سفید به مایع تبدیل می شوند به ویژه هر چقدر که ماهی تازه تر باشد عمل تبدیل به مایع با سرعت بیشتری صورت می پذیرد .
     در تولید سیلاژ ، سیستم کار باید به گونه ای باشد که ماده خام بلافاصله پس از دریافت خرد و با اسید مخلوط شود بدین ترتیب با توجه به تازگی ماهی عمل تبدیل با سرعت بیشتری انجام می شود . ماندگی ماهی باعث کندی عمل خواهد شد . 
 گرما نیز عامل موثری در سرعت بخشیدن به عمل تبدیل است . تهیه سیلاژ از امعاء و احشاء ماهی سفید تازه در دمای 20درجه سانتی گراد حدود 2 روز طول می کشد اما در دمای 10درجه سانتی گراد ، 10-5 روز زمان لازم است و به همین ترتیب هر چه درجه حرارت کمتر باشد مدت زمان بیشتری لازم است . بنابراین در زمستان لازم است که به مخلوط گرما داده شود و یا تا زمانیکه مایع به دست آید در محیط گرم نگاهداشته شود. همچنین باید توجه داشت قطعاتی از ماهی که در تماس با اسید قرار نگرفته اند پوشیده شوند و از تماس با مگس حفظ شوند و در هنگامیکه اسید به ماهی افزوده می شود مگس ها نباید جذب مخلوط شوند .
    پس از اینکه سیلاژ تهیه شد همانند سایر مایعات بسته بندی می شود و توسط محفظه ها و کانتینرهای مخصوص حمل و نقل خواهد شد .
    گاهی اوقات سیلاژ را با غلات مخلوط می کنند تا محصولی نیمه خشک به دست آید . سیلاژی که از امعاء و احشا ماهی سفید تهیه می شود به هنگام خروج از تانکی که در آن تولید شده باید هم زده شود تا یکنواخت باشد در غیر اینصورت بعد از مدتی لایه ای مملو از استخوان که تمایل به ته نشین شدن در کف تانک دارد ، تشکیل خواهد شد .
     اما سیلاژی که از ماهیان چرب تهیه می شوند ،یکنواخت تر هستند و حتی بعد از نگهداری طولانی مدت به میزان بسیار کمی دو فاز می شوند اما باید توجه داشت که روغن موجود در آن به سرعت خراب می شود .
     در شرایطی که لازم باشد تا روغن جدا و برای مقاصد دیگر مورد استفاده قرار گیرد این عمل را با استفاده از گرما و سانتریفوژ انجام می دهند . همچنین به منظور کاهش حجم می توان سیلاژ ماهی را تغلیظ نمود ، البته این عمل هنوز در مراحل آزمایشگاهی قرار دارد و می بایست تحقیقات بیشتری در این زمینه صورت پذیرد تا بتوان سود تجاری حاصل از آن را سنجید .


« نمایی ساده از روش تولید سیلاژ ماهی »


 

اسیدهای مصرفی :    از چند نوع اسید در تهیه سیلاژ ماهی می توان استفاده نمود . اسیدها به تنهایی و یا در ترکیب با اسیدهای دیگر مورد استفاده قرار می گیرند . از انواع اسیدهای قابل استفاده می توان به اسید هیدروکلریک و اسید سولفوریک اشاره نمود . این اسیدها نسبتاً ارزان هستند اما در هنگام استفاده از آنها که اسیدهایی معدنی می باشند PH پائین تری لازم است تا انواع آلی آن و برای جلوگیری از زنگ زدگی ضروریست سیلاژ قبل از استفاده خنثی شود .
     در میان اسیدها ، اسید فرمیک به عنوان یک اسید آلی ، اسیدی مناسب در تهیه سیلاژ است زیرا دارای قدرت ماندگاری در PH بالا و تا حدودی جلوگیری کننده از رشد باکتریها است و نیازی به خنثی نمودن سیلاژ قبل از اضافه نمودن آن به خوراک نیست اما باید توجه داشت که این اسید بسیار گران تر از انواع اسیدهای معدنی است .
     نگهداری و کار با اسیدها نیاز به دقت فراوانی دارد . افرادیکه با اسیدها در تماس هستند می بایست از دستکشهای لاستیکی مخصوص و عینکهای ایمنی استفاده نمایند . مخازن نگهداری اسید نیز باید از مواد مقاوم ساخته شده باشد و افراد غیر مجاز به آن دسترسی نداشته باشند .
ترکیبات سیلاژ ماهی :     ترکیب سیلاژ ماهی بسیار مشابه موادی است که از آن تهیه می شود . در یک نمونه آنالیز امعاء و احشا ماهی سفید ملاحظه می شود که 80 درصد آن از آب ، 15 درصد پروتئین ، 5/4 درصد خاکستر و 5/0% چربی است و ترکیب سیلاژ تهیه شده از امعاء و احشا تقریباً مشابه آن می باشد . همه ماهیان چرب از جمله مار ماهی شنی ، حاوی پروتئین و چربی بالاتری می باشند و به نسبت کمتری آب و خاکستر دارند .
     نمونه هایی که برای آزمایش انتخاب می شوند باید فقط پس از اختلاط کامل از سیلاژ گرفته شوند تا اطمینان حاصل شود که نمایانگر همان ویژگیهای سیلاژ هستند .
    اسیدتیه را فقط هنگامیکه حجمهای بزرگتری از سیلاژ تهیه می شود باید اندازه گیری نمود   .   اگر از اسید  فرمیک استفاده  شود  PH باید در حدود 4-6/3 باشد ، اگر بالاتر از 4 باشد باید اسید بیشتری اضافه نمود و اگر PH پائین تر از 8/3 باشد شاید اسید کمتری استفاده شود بنابراین هزینه کمتری خواهد داشت . البته مقدار درست اسیدی که باید اضافه شود را می بایست با تحقیقات و تجربیات بیشتر به دست آورد اما مقدار توصیه شده فعلی می تواند راهنمای خوبی باشد .
مدت زمان ماندگاری سیلاژ ماهی :     درصورتیکه میزان اسیدیته سیلاژ ماهی مناسب باشد حداقل به مدت 2 سال در دمای اتاق بدون فساد باقی می ماند . طی این مدت پروتئین قابلیت حلالیت بیشتری پیدا می کند و مقدار اسید چرب آزاد (FFA) - که عامل مهمی در تعیین کیفیت می باشد – در روغن هر نوع ماهی افزایش می یابد . البته این تغییرات از نظر تغذیه ای زیاد مهم نمی باشند ، اما به لحاظ تجاری نباید سیلاژ ماهی را بیشتر از 6 ماه نگهداری نمود . همچنین طی مدت نگهداری بافت سیلاژ نرم تر می شود و بوی ملایم مالت مانند به تدریج افزایش می یابد .


موارد کاربرد سیلاژ ماهی :     از سیلاژ همانند آرد ماهی در تغذیه حیوانات استفاده می شود . آرد ماهی حدود 65 درصد پروتئین دارد  در حالیکه سیلاژ ماهی حاوی 15 درصد پروتئین می باشد . یعنی برای داشتن پروتئینی معادل 65 درصد باید حدود 4 برابر سیلاژ داشته باشیم . در حال حاضر بیشترین استفاده نسبی از سیلاژ ماهی در کشورهای خارجی در مزارع پرورش خوک صورت می پذیرد که از سیستم تغذیه مایع می توان بهره برد . سیلاژ ماهی را می توان به تنهایی یا همراه با آرد ماهی به کار برد .
     بررسیهای تغذیه ای در ارتباط با خوکهایی که با سیلاژ ماهی تغذیه می شوند نشان می دهد که سرعت رشد خوکها در این روش همانند زمانی است که با آرد ماهی تغذیه می شوند و کیفیت و طعم گوشت آنها نیز خوب است .
    در دانمارک بیشترین استفاده از سیلاژ در رابطه با پرورش خوک می باشد و تحقیقات تغذیه ای زیادی نیز در این رابطه صورت پذیرفته است .
     در مورد سایر حیواناتی که با سیلاژ ماهی تغذیه شده اند نیز نتایج خوبی به دست آمده است . به عنوان مثال شیرو کره گاوهایی که با سیلاژ ماهی تغذیه شده اند دیرتر فاسد می شوند و تولید تخم مرغ در مرغداریهایی که با این سیستم تغذیه شده اند نیز افزایش یافته است .
مزایا و معایب تولید سیلاژ :     یکی از مهمترین مزیتهای تولید سیلاژ ، استفاده از امعاء و احشا ماهیها و نیز سایر ضایعات ماهی به ویژه در مناطقی است که فاقد کارخانه تولید پودر ماهی می باشند . بنابراین ایجاد کارخانه های تولید سیلاژ می تواند باعث ایجاد ارزش افزوده و کاهش ضایعات شود .
به طور خلاصه مزایا و معایب تولید سیلاژ به جای تولید پودر ماهی به شرح ذیل می باشد :
مزایا :1- مزیت اصلی سیلاژ ، وجود مقادیر زیاد پروتئین و اسیدهای آمینه ضروری مانند لیزین است به همین دلیل از افزودنیهای گران قیمت به خوراک طیور و آبزیان می باشد .
2- هزینه های تولید آرد ماهی ( پودر ماهی ) نسبتاً بالاست درحالیکه هزینه ماشین آلات و تجهیزات مربوط به تولید سیلاژ نسبتاًٌ پایین است .
3- در تولید پودر ماهی به مهندسین و نیروی کار متخصص نیاز است در صورتیکه در تولید سیلاژ از کارگران غیر ماهر هم می توان استفاده نمود .
4- در هنگام تولید پودر ماهی بوی نامطبوعی حاصل می شود که از لحاظ زیستی مشکل زا است مگر در مواردیکه از تجهیزات ویژه ای در کارخانه استفاده شود اما در هنگام تهیه سیلاژ هیچ بوی بدی به مشام نمی رسد.
5- همانطور که قبلاً نیز اشاره شد تولید سیلاژ در شکل تجاری آن، تنها در کشورهای دانمارک ، لهستان و نروژ صورت می پذیرد بنابراین ایجاد صنایع مرتبط می تواند ارز آور و اشتغالزا باشد .

معایب :1- حمل و نقل آرد ماهی ( پودر ماهی ) آسانتر از حمل و نقل سیلاژ است . زیرا اولی به شکل پودری است که حجم کمی را اشتغال می کند اما سیلاژ به شکل مایع است و در حدود 4 تا 5 برابر حجم بیشتری را اشغال می نماید . بنابراین هزینه های مربوط به حمل و نقل آن بسیار گران تر تمام می شود .
2- بازاریابی پودر ماهی بسیار آسانتر است . زیرا محصولی است که به خوبی شناخته شده است اما بازار، شناخت بسیار کمتری درخصوص سیلاژ دارد . تولید سیلاژ گاهی اوقات به عنوان یک محصول اولیه در جهت تولید پودر ماهی صورت می پذیرد . البته در صورت وجود مداوم و کافی از مواد اولیه قبل از اقدام به یک سرمایه گذاری بزرگ .


+ نوشته شده در  شنبه 1388/02/05ساعت 16:49  توسط رضا باقری  |